De stiekeme terugkeer van het FES

Van 1994 tot 2010 kende Nederland het Fonds Economische Structuurversterking (FES). Daarin werd veertig procent van de aardgasbaten gestopt om te worden uitgegeven aan infrastructurele projecten en stimulering van innovatie. Het kabinet Rutte I schafte het af, omdat het geld nodig had om de staatsschuld in de hand te houden. Maar afgelopen Prinsjesdag was het ineens verdekt terug, onder de naam Toekomstfonds, bedoeld voor de stimulering van fundamenteel en toepassingsgericht onderzoek.

Het Toekomstfonds krijgt een startkapitaal van 200 miljoen euro uit de algemene middelen en wordt aangevuld met 400 miljoen uit het bestaande Innovatiefonds MKB+ én meevallers uit de aardgasbaten. Verantwoordelijk minister Henk Kamp temperde meteen de verwachtingen: er geldt een productieplafond, dus meevallers kunnen alleen ontstaan als de olieprijzen stijgen en de dollarkoers stabiel blijft.

In een brief aan de Tweede Kamer noemt Kamp twee gebieden met een grote financieringsbehoefte, namelijk onderzoeksfaciliteiten en risicovolle publiek-private consortia. Op dat eerste gebied heeft NWO een programma, waaruit dit jaar onder andere een zeer krachtig magneetlab in Nijmegen en een upgrade van apparatuur bij het CERN gefinancierd werden. Doorgang van het programma was twijfelachtig omdat de financiering ophield, maar nu is er dus toch weer geld.

Balans

Voor het tweede verwijst Kamp naar het AWT-rapport ‘Balans van de topsectoren’, dat afgelopen donderdag gepresenteerd werd, en dat adviezen geeft hoe de samenwerking tussen universiteiten en bedrijven op het gebied van fundamenteel onderzoek te verbeteren. Ook bij de coördinatie van dit beleidsterrein speelt NWO een voorname rol.

De receptie van het Toekomstfonds, waarvan de contouren zich al in juni aandienden, was lauw. Zowel bedrijven als onderzoeksinstellingen herkennen weliswaar een pot met honderden miljoenen erin, maar zien ook dat veel van dat geld onttrokken is aan lopende regelingen. Omdat de precieze criteria van het fonds nog niet bekend zijn, vrezen zij extra bureaucratie voor marginaal meer geld. Het zal niet geholpen hebben dat juist rond Prinsjesdag NWO onder vuur lag wegens vermeend ontransparante besluitvorming.

Een andere voor de innovatie relevante maatregel die het kabinet voor 2016 aankondigde is de samenvoeging van de WBSO en de RDA. Beide regelingen maken het in dienst nemen van onderzoekers aantrekkelijker, met respectievelijk een loonkostensubsidie en een fiscale aftrekpost. Het kabinet wil in 2015 eerst nog onderzoeken of de samenvoeging wenselijk is (antwoord: ja) en zo ja hoe dit het best kan gebeuren.

×