Mondflora verschilt van mens tot mens

Tot voor kort dacht men dat de mond het thuis vormde van ongeveer 700 verschillende soorten bacteriën. Het blijken er 20.000. Veel daarvan kunnen geen kwaad of doen zelfs goed, maar sommige zijn schadelijk. Alleen: welke zijn goed, welke slecht, wat doen ze precies, hoe reageert het lichaam, wie wordt er ziek en wie blijft gezond?

Het beantwoorden van die vragen is, heel in het kort, de missie van het zwaartepunt Orale infecties en ontstekingen. De antwoorden laten zich niet eenvoudig geven, omdat er zoveel verschillende omstandigheden zijn. Mensen kunnen bijvoorbeeld door hun genetische aanleg kwetsbaarder zijn voor gaatjes (cariës) en ontstekingen aan het tandvlees (parodontitis). Veel snoepen en roken is ook niet goed. Bovendien verandert de mondflora door de jaren heen. Kinderen hebben andere bacteriën in hun mond dan volwassenen. Ouderen die vroeger hun tanden al lang verloren zouden hebben, bezitten ze nu nog, dankzij de verbeterde tandheelkundige zorg, en dat levert nieuwe problemen op. Ook infecties rond implantaten zijn een recent verschijnsel, mogelijk veroorzaakt door andere bacteriën dan die verantwoordelijk zijn voor ontstekingen rond echte tanden en kiezen.

Het onderzoeksthema richt zich in de eerste plaats op de verschillen in mondflora tussen gezonde en zieke mensen. Hieruit valt bijvoorbeeld te bepalen welk samenspel van bacteriën voor een gezonde balans zorgt en welke waarschijnlijk een rol spelen bij een infectie. Er wordt echter ook op een dieper niveau gekeken naar de moleculaire eigenschappen van de orale biofilm (beter bekend als tandplaque): waarom zijn sommige bacteriën virulent en andere niet, hoe reageert het immuunsysteem op beide soorten en welke genetische factoren spelen daarbij een rol?

Een belangrijk onderscheidend punt van het zwaartepunt ten opzichte van veel andere tandheelkundige onderzoekscentra is de combinatie van academisch onderzoek met een grote kliniek en dus met diagnostiek en behandeling. Uit de observaties welke effecten die duizenden soorten bacteriën samen kunnen hebben, komt daarom meteen de vraag voort hoe die te bestrijden of te benutten. Preventie staat daarbij voorop. Want als je weet hoe het ontstekingsmechanisme in elkaar steekt, kun je ook manieren bedenken om dat tegen te gaan, onder andere door nieuwe ingrediënten voor tandpasta’s en mondspoelmiddelen te bedenken, liefst ingrediënten die alleen de schadelijke bacteriën aanpakken en waartegen geen resistentie kan ontstaan, zoals bij antibiotica. De onderzoekers binnen het zwaartepunt hebben een internationale reputatie op dit gebied, onder andere als bedenker van enkele standaardtests die de American Dental Association hanteert voor ze een nieuwe tandpasta op de markt toelaat. Er wordt dan ook nauw samengewerkt met vele fabrikanten van producten voor mondverzorging.

Als de preventie toch niet geholpen heeft, zijn ingrepen nodig. Bij parodontitis is dat een intensieve reiniging van de tandwortels, soms ook met chirurgisch ingrijpen. Vooral jonge mensen hebben baat bij antibiotica. Bij cariës komt er nu meestal een boor aan te pas, die het geïnfecteerde tandweefsel wegboort, en dan een vulmiddel. Eigenlijk zou dat niet moeten, maar zou het aangetaste weefsel weer geremineraliseerd moeten worden. Maar tussen dat bedenken en uitvoeren staat een wereld van nader onderzoek.

Mondbacteriën en het bloed

Een vermoeden dat bij artsen al langer leeft, is dat er een verband bestaat tussen ontstekingen aan het tandvlees en de algehele gezondheid van een patiënt. Zo lijkt er een epidemiologisch verband te bestaan tussen parodontitis, longontstekingen en hart- en vaatziekten, en misschien is er ook wel enige invloed van mondproblemen op bloedstolling, dat in het ergste geval tot een hartinfarct of beroerte kan leiden.

Dit laatste is onlangs systematisch onderzocht bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA), waar het zwaartepunt onderdeel van uitmaakt. Patiënten van de kliniek van ACTA werden gevraagd om bloed af te staan. Tegelijkertijd werd vastgesteld of zij geen andere aandoeningen hadden. Ook werd gevraagd naar andere eigenschappen die de gezondheid kunnen beïnvloeden, zoals levensstijl, en genetische aanleg.

Met die wetenschap in het achterhoofd werd het bloed onderzocht. Daarbij bleek dat het vermoede verband inderdaad bestaat. Bacteriën die parodontitis veroorzaken komen regelmatig in het bloed. Bij de betreffende patiënten zijn de bloedplaatjes meer dan normaal geactiveerd, waardoor ze makkelijker samenklonteren met witte bloedlichaampjes. Deze complexen zijn reactief en kunnen de conditie van de bloedvaten verslechteren. Het is dus gerechtvaardigd om te stellen dat de mond het voorportaal is van iemands hele gezondheid.

×